TOŠabac!

Kontaktirajte nas
Priča o Avramu i Stanislavu Vinaveru
Priča o Avramu i Stanislavu Vinaveru

Doktor Josif Avram Vinaver rođen je u Varšavi, prema nekim podacima 1862. godine, a prema podacima OHANE, tajne ruske carske policije, 1861. godine, kao najstariji sin trgovca Davida Vinavera. Zbog učešća u studentskim demonstracijama sa medicine je izbačen na dve godine, bez prava upisa na drugi fakultet u carstvu. U septembru iste, 1883. godine, Avram Vinaver je otišao u Krakov i tamo, u Austrougarskoj carevini, 29. januara 1887. godine dobio zvanje doktora medicine.
Tražeći posao, dve godine kasnije, sa svojom mladom suprugom Ružom, pošao je u Siriju, ali se kao strastan šahista zadržao u Beogradu. Tu su ga ubedili da je Šabac pravo mesto za njega, gde se nastanio 1890. godine. Bio je lekar opšte prakse, preko leta banjski lekar u Koviljači, a kao opštinski odbornik koji je uveo arteske bunare u Šapcu, bio je i veliki zaslužnik za narodno zdravlje.

Od dolaska u Šabac Vinaveri su živeli u Rabadžiluku (danas ulica Vlade Jovanovića), na početku ulice s desne strane, u kući Rada Pavlovića. U toj kući je bila ordinacija i tu je instaliran prvi rendgen aparat u Kraljevini Srbiji. Doktor Vinaver nabavio ga je u Beču 1897. godine, samo dve godine nakon Rendgenovog otkrića h-zraka. Njegovo poznanstvo, prijateljstvo i saradnja sa Vilhelmom Konradom Rendgenom omogućilo je stanovnicima tada male varoši da se slikaju na staklu i pre kralja i pre Beograđana, a Šapcu da se u istoriju rendgenologije i radioterapije upiše kao prva srpska varoš u kojoj je instaliran rendgen aparat.
U miru je bio vanredno human, u ratovima sanitetski oficir besprimerno požrtvovan. Odlikovan je 1913. godine, a na početku Prvog svetskog rata 1914. godine, u Valjevu, gde je lečio bolesne i ranjene, Austrougari su ga osudili na smrt. Iz akta 15. korpusa austrougarske vojske vidi se da je 17. novembra 1914. godine dr Vinaver saslušan preko tumača, jer nije hteo, iako je znao, da govori nemački, a dokument je potpisao tek kada mu je preveden na srpski. Tražio je, kako piše, da mu se izda overen prepis „kako bi se mogao pravdati pred svojom Vladom“. Izvršenje presude sprečilo je iznenadno odstupanje neprijatelja.
Doktor Avram Vinaver, braneći srpsku vojsku od epidemije tifusa i sam se razboleo, uspeo nekako da preboli, ali je ostao previše iscrpljen. Umro je od malarije u Đevđeliji 24. avgusta 1915. godine i sahranjen je u zajedničkoj grobnici, po sopstvenoj želji.

Stanislav Vinaver, erudita, književnik i prevodilac, „najevropskiji intelektualac u srpskoj kulturi“, rođen je 1. marta 1891. godine u Šapcu. Po završenoj osnovnoj školi Vinaver je postao đak gimnazije u Šapcu. Zbog incidenta sa jednim profesorom izbačen je iz škole pa je, od 1908. godine, gimnazijsko školovanje nastavio u Beogradu. Posle mature otišao je u Pariz, na Sorbonu, gde se posvetio studijama matematike i fizike.
U balkanskim i Prvom svetskom ratu učestvovao je kao dobrovoljac. Bio je potporučnik u slavnom Đačkom bataljonu. Sa srpskom vojskom prešao je albanske gudure i nekako dospeo na ostrvo Krf. Tu je, 1916. godine, bio postavljen za ađutanta Pristaništa na Krfu, ađutanta u Srpskom ratnom presbirou i urednika Srpskih novina. Na Krfu je upoznao profesora Slobodana Jovanovića, koji je bio na čelu Srpskog ratnog presbiroa i predano radio na izradi spiskova poginulih i pomrlih srpskih vojnika, a prijateljstvo je nastavljeno i posle rata.

Za dopisnika Odeljenja za štampu pri Kraljevskom poslanstvu u Berlinu postavljen je 14. septembra 1929. godine. Kao službenik Centralnog presbiroa Predsedništva Ministarskog saveta, u Nemačkoj je najpre radio kao ataše za kulturna pitanja, a docnije je preuzeo celokupan dopisnički posao. U Beograd je premešten u aprilu 1934. godine, a naslednik mu je, od 1936. godine, bio Miloš Crnjanski.
Aprilski napad Nemačke na Srbiju 1941. godine dočekao je u Beogradu, iako je imao šansu da ode u Veliku Britaniju, gde mu je nuđen azil. Odlučio je da ostane u Jugoslaviji i pridruži se vojsci. Zarobljen je nakon kapitulacije, a ratne godine proveo je u nemačkom logoru Osnabrik. Poslednjih deset godina, od 1945. do 1955, Vinaver je proveo u Beogradu, radeći kao profesionalni književnik i prevodilac. Umro je u Niškoj Banji, 1. avgusta 1955. godine, a sahranjen na Novog groblju u Beogradu.
Svoje prve knjige Stanislav Vinaver objavio je rano, još pre Prvog svetskog rata, a posle rata postao je jedan od najaktivnijih autora u prvoj generaciji srpskih modernista. Često neshvatan i zanemarivan za života, Vinaver danas zauzima jedno od važnih mesta u istoriji srpskog eseja, takođe i u istoriji srpskog stiha, a njegovi prevodi sa engleskog, francuskog, ruskog i nemačkog jezika (Tven, Rable, Vijon, Blok, Gete) nenadmašeni su do danas.

1 month ago / No Comments