TOŠabac!

Kontaktirajte nas
Čin vojvode dobio od naroda
Čin vojvode dobio od naroda

Septembra 1908. Šapčani su na Bairu, kraj tadašnjeg Marvenog trga, podigli spomenik svojim zemljacima izginulim u ratovima od 1904. do 1907. godine u borbama za oslobođenje Stare Srbije i Makedonije od Bugara i Turaka. Prema najhrabrijem među njima, spomenik je nazvan imenom Branivoja Jovanovića – vojvode Brane. Po njemu je i ulica koja se pružala od spomenika prema gradskom parku dobila to ime. Sve do 1940. godine spomenik je uredno održavan, polagano cveće i služeni pomeni. Šabačko pozorište povremeno je prikazivalo dramu “Vojvoda Brana”, koju je napisao Sima Bunić, upravnik putujućeg pozorišta, a u školama su na priredbama čitane pesme o njegovoj borbi i potlačenoj raji.


Posle oslobođenja na vojvodu Branu se zaboravilo, kao i na sve koji su pripadali komitskoj organizaciji početkom 20. veka. Oni su poistovećivani sa četnicima iz Drugog svetskog rata. Čak se razmišljalo da ulica Vojvode Brane promeni ime i posveti nekom savremenom političaru, a spomenik premesti na groblje. Srećom, Zavod za zaštitu spomenika kulture je to sprečio. Danas je spomenik u dvorištu Medicinske škole.
Spomenik ima formu obeliska koji se sužava ka vrhu i postavljen je na stepenasti postament. Visok je tri i po metra. Izrađen je od radaljskog mermera i ograđen lančanom ogradom koju podržavaju kameni stubovi. Na prednjoj strani spomenika nalazi se slika Vojvode Brane, a na bočnoj strani tekst:
‘Preko grobova svetih – Sloboda niče! Žrtvama ovako – hrabro palim Srbi se diče! Slava vam Brano, Bogdane, Lazo! I drugi junaci! Vaša će imena večno sjati ko sunca zraci.”


Na spomeniku je uklesano 20 imena i prezimena četnika i 15 vojvoda, koji su nastradali u periodu od 1904. do 1907. godine na Kosovu i u Makedoniji.
O Branivoju Jovanoviću, poznatom kao vojvoda Brana, nema mnogo istorijskih podataka. Zna se da je rođen 23. maja 1883. godine u Kisiljevu kod Požarevca, da je gimnaziju pohađao u Beogradu i Šapcu, a Vojnu akademiju završio u Beogradu. Čim je dobio oficirski čin, prijavio se kao dobrovoljac u četnike-komite i otišao da se bori protiv Turaka. Kada je poginuo, 30. maja 1905. godine u selu Petraljci kod Kumanova, imao je 23 godine.
Neuspešni u borbi sa malobrojnom grupom srpskih boraca, Bugari su se za pomoć obratili turskim vlastima. Na tridesetak vojnika, Turci su u operaciju opkoljavanja krenuli sa 50 zaptija (žandarma), 150 konjanika i tri topa. Opkoljeni u dve kuće, srpski borci pružali su otpor dok nisu izginuli svi do jednog, a onda su Turci zapalili kuće. Sutradan je narod ispod ruševina iskopao njihova tela i sahranio kod petraljičke crkve.


Vojvoda Brana bio je mlad oficir sa činom potporučnika i nikad nije zvanično dobio zvanje vojvode, ali ga je narod, u krajevima u kojima se borio, zbog izuzetne hrabrosti i slave koju je stekao, prozvao četničkim vojvodom.
List Politika, od 15. juna 1905. godine, piše da je depeša o Braninoj smrti stigla u Šabac na drugi dan Duhova: „Upravitelj kamičke škole primi i pročita pismo, uzdrhta i prebledi. Prijatelju nesrećnoga oca javljaju da mu je sin Brana poginuo… Svi prijatelji Braninog oca znaju za junačku smrt Braninu ali niko, iz bojazni za zle posledice, ne sme da mu saopšti. Naposletku jave mu dvojica njih da je četa vojvode Brane propala a vojvoda kao da je ranjen. Zatim depešom iz mesta šalju mu tiho saučešće…
Mati rida i kuka a otac, junak otac, prima saučešće i zbori jasno: Hvala gospodine, ali treba da mi čestitate jer sin mi je junak bio…“
Isti list tri dana kasnije, pod naslovom „Ko je bio vojvoda Brana“, donosi tekst:
„Novosadska „Zastava“ dobila je iz Temišvara ovo pismo:
U „Zastavi“ br. 136. od 10. o.m. izašao je članak, Novi Obilići u Staroj Srbiji…. Dozvolite mi da vam sa bolom u duši saopštim ko je i šta je taj nazvani vojvoda Brana:
Brana je mladić od 23 god. a sin mog rođenog brata Petra Jovanovića učitelja iz Šapca (rođenjem iz Banata). Brana je bio činovnik te je 2. aprila o. g. dao ostavku, pa je otišao sa više drugova svojih u Staru Srbiju, da štiti tamošnji srpski živalj od bugaraških zverstava, nesluteći da će njegova pomoć pritešnjenom Srpstvu u Staroj Srbiji i Maćedoniji tako za kratko vreme biti.“


U spomen na mladog srpskog borca, pored Šapca, i jedna ulica u Beogradu nosi ime vojvode Brane.

2 weeks ago / No Comments